Szachy w województwie pomorskim w latach 1920-1939

25 Wrz Szachy w województwie pomorskim w latach 1920-1939

Szachy w województwie pomorskim w latach 1920-1939

Pomorski Okręgowy Związek Szachowy

Wraz z odzyskaniem niepodległości w listopadzie 1918 roku i włączeniem do Rzeczypospolitej Pomorza w styczniu 1920 roku, możliwe stało się powołanie struktur zrzeszających polskich miłośników szachów. W Poznaniu w listopadzie 1923 roku powstał Polski Związek Towarzystw Szachowych (1923-1924). W skład organizacji wszedł Bydgoski Klub Szachistów (do 1938 roku Bydgoszcz i Inowrocław wchodziły w skład województwa poznańskiego, a Włocławek należał do województwa warszawskiego).  Kolejne propozycje pochodzą między innymi od Kazimierza Grabowskiego z Bydgoszczy, który na łamach „Szachisty Polskiego” w 1925 roku omawiał potrzebę powołania związku jednoczącego całą Polskę (Polski Związek Szachowy powstał 20 lipca 1926 roku). W październiku 1934 roku z inicjatywy Inowrocławskiego Klubu Szachistów utworzono Poznańsko-Pomorski Związek Szachowy (1934-1936). Charakterystyczną cechą obu przedsięwzięć było ich ściślejsze powiązanie z Wielkopolską, a nie Pomorzem. Centrum znajdowało się w Poznaniu, a kluby pomorskie odgrywały w nich rolę drugorzędną.

Program zorganizowania związku szachowego, łączącego kluby i sekcje szachowe na terenie województwa pomorskiego, omówił na łamach Świata Szachowego w 1928 roku Kazimierz Kozłowski ze Świecia nad Wisłą. Jako pierwszy inicjatywę podjął Gdyński Klub Szachistów w 1937 roku, prowadząc w tej sprawie korespondencję z klubami.

Ostatecznie inicjatorem Okręgu obejmującego Pomorze został Toruń. Bezpośrednim wydarzeniem, wspierającym konsolidowanie się struktur organizacyjnych na terenie województwa, był fakt przebywania w Toruniu Mieczysława Najdorfa, odbywającego w tym mieście służbę wojskową. Działacze szachowi Torunia doprowadzili do zorganizowania meczu przygotowawczego przed Olimpiadą Szachową, która miała odbyć się w Warszawie w 1935 roku. Uczestnikami spotkania byli Mieczysław Najdorf i Ksawery Tartakower. Zwycięstwo odniósł Najdorf w stosunku 3:2. Mecz oraz rozgrywane po nim symultany ze wspomnianymi szachistami wzmocniły popularność szachów w mieście i przyczyniły się do utworzenia Pomorskiego Okręgowego Związku Szachowego.

Założycielami POZS zostały sekcje szachowe z Torunia: Sekcja Szachowa Związku Zawodowego Pracowników Miejskich, Sekcja Szachowa Podoficerskiego Kasyna Garnizonowego oraz Sekcja Szachowa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” z Podgórza. Pierwszy zjazd delegatów odbył się 3 października 1937 roku w Toruniu. Wśród przedstawicieli Pomorza byli obecni miłośnicy 64 pól z Bydgoszczy, Torunia, Inowrocławia i Grudziądza. Prezesem zarządu wybranego na zebraniu organizacyjnym został Klemens Kulla. Powołano także wiceprezesa w osobie Mikołaja Tomaszewicza z Bydgoszczy oraz sekretarza Trelę z Torunia, skarbnika Piątkowskiego z Podgórza, gospodarza Szmechela z Grudziądza i referenta prasowego Franciszka Konarkowskiego z Inowrocławia.

Przyjęcie Pomorskiego Okręgowego Związku Szachowego do Polskiego Związku Szachowego nastąpiło na posiedzeniu 25 maja 1938 roku.

W latach poprzedzających II wojnę światową zdołano zrzeszyć w jeden POZS 23 kluby i sekcje szachowe na około 30 istniejących i prowadzących samoistny żywot.

Kluby i sekcje szachowe zrzeszone w POZS według stanu z marca 1939 roku:

 

ToruńSekcja Szachowa Związku Zawodowego Pracowników Miejskich
Sekcja Szachowa Podoficerskiego Kasyna Garnizonowego
Toruński Klub Szachistów
Sekcja Szachowa Klubu Sportowego Kolejowego Przysposobienia Wojskowego „Pomorzanin”
BydgoszczBydgoski Klub Szachistów
Sekcja Szachowa Kolejowego Przysposobienia Wojskowego
Sekcja Szachowa Pocztowego Przysposobienia Wojskowego
Sekcja Szachowa „Sokół
Sekcja Szachowa Podoficerów Garnizonowych
Koło Szachistów Kolejowego Przysposobienia Wojskowego Śląsk-Bałtyk
GdyniaGdyńskie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej
Klub Szachowy Polskiego Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej (YMCA)
Sekcja Szachowa Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Bałtyk”
Sekcja Szachowa Kasyna Podoficerskiego Floty
Sekcja Szachowa Kolejowego Przysposobienia Wojskowego
Sekcja Szachowa Związku Zawodowego Pracowników Miejskich
Sekcja Szachowa Podoficerów Floty
InowrocławInowrocławski Klub Szachistów
Sekcja Szachowa Podoficerów Garnizonowych
GrudziądzGrudziądzkie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej
Sekcja Szachowa Ogniska Podoficerów Garnizonowych
WłocławekWłocławski Klub Szachistów
ŚwiecieŚwiecki Klub Szachowy

Strona tytułowa pierwszego numeru Biuletynu Pomorskiego Okręgowego Związku Szachowego, wydawanego w Toruniu, z maja 1938 roku

Życie szachowe na Pomorzu w okresie międzywojennym

Kluby szachowe

Pierwszy polski klub szachowy na Pomorzu – Bydgoski Klub Szachistów, założono w 1924 roku w Bydgoszczy, na prezesa wybrano Kazimierza Grabowskiego (dla porównania Krakowski Klub Szachistów powstał w 1893 roku, Lwowski Klub Szachistów w 1894 roku, Warszawskie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej w 1899 roku, a Łódzkie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej w 1903 roku). Wcześniej grano towarzysko w klubach, kawiarniach i hotelach. Wzorując się na słynnej w całej Europie paryskiej kawiarni szachowej Cafe de la Rege’nce powstawało wiele podobnych ośrodków, w których kwitło życie szachowe (w regionie działały stowarzyszenia niemieckie, takie jak założone w 1886 roku w Bydgoszczy Bydgoskie Towarzystwo Szachowe – Der Schachverein Bromberg, którego członkiem był Józef Święcicki).

W Warszawie grano przede wszystkim w „Honoratce”, „Pod Dzwonnicą”, u „Loursa”, „Czernera” i „Kocha”, we Lwowie w Cafe Heinike i kawiarni „Wiedeńska”, w Krakowie w kawiarni „Sauera” i u „Schmidta”. Toruń słynął między innymi z „Pomorzanki” i „Italji”, a w Bydgoszczy grywano w hotelu „Pod Orłem”.

Początki zorganizowanego życia szachowego w poszczególnych miastach Pomorza

 

MiastoKlubRok założenia
BydgoszczBydgoski Klub Szachistów1924
ToruńToruński Klub Szachistów1927
Aleksandrów KujawskiKlub Szachistów w Aleksandrowie Kujawskim1927
GdyniaGdyńskie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej1929
InowrocławInowrocławski Klub Szachistów1929
GrudziądzGrudziądzkie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej1931
WłocławekWłocławski Klub Szachistów1938
ŚwiecieKlub Szachowy w Świeciu1938

 

Najprężniej działającym przedwojennym klubem na terenie Pomorza był Inowrocławski Klub Szachistów założony w 1929 roku z siedzibą w kawiarni „Ziemiańska”. Pierwszym prezesem klubu został Mikołaj Tomaszewicz. IKSz był inicjatorem powstania Poznańsko-Pomorskiego Związku Szachowego w 1934 roku, a pod względem sportowym drużynowym mistrzem Pomorza w 1939 roku. Członkinią klubu była Regina Gerlecka, a także Antoni Wojciechowski, organizowano liczne turnieje indywidualne, międzymiastowe i symultany z udziałem takich szachistów jak Mieczysław Najdorf, Regina Gerlecka czy Antoni Wojciechowski, wieczorki towarzyskie, potańcówki karnawałowe, rozgrywano partie konsultacyjne i przeprowadzano szkolenia. Stowarzyszenie posiadało sprzęt najwyższej jakości, w tym zegary szachowe, bibliotekę szachową, abonowano czasopisma szachowe. Sylwetkę klubu dopełniają finanse. W 1936 roku IKSz dysponował kwotą 1184 zł, dla porównania dochody POZS w 1938 roku wynosiły 1051 zł, a PZSz w Warszawie 1500 zł…

Innymi czołowymi klubami były także: Toruński Klub Szachistów (drużynowy wicemistrz Pomorza 1939, drużynowy mistrz Torunia 1937-1939, mistrzowie Torunia z lat 1931-1939 należeli do TKSz), bydgoskie kluby Sekcja Szachowa „Gwiazda” (drużynowy mistrz Bydgoszczy 1934-1936) oraz Sekcja Szachowa Pocztowego Przysposobienia Wojskowego (III miejsce w drużynowych mistrzostwach Pomorza 1939, drużynowy mistrz Bydgoszczy 1938), Gdyńskie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej i Grudziądzkie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej.

Strona tytułowa „Szachisty Polskiego” wydanego w Bydgoszczy w 1925 roku
Szachiści
          Do najsilniejszych i najaktywniejszych szachistów pomorskich dwudziestolecia międzywojennego można zaliczyć między innymi Kazimierza Badylaka (Mistrz Pomorza 1938, mistrz Torunia 1939), M. Granowskiego (mistrz Pomorza 1939), Kazimierza Woźniaka (wicemistrz Pomorza 1938, mistrz Gdyni 1935-1938), Maksymiliana Matowskiego (mistrz Torunia 1931-1932), Leona Nowackiego i Adama Borchardta z Torunia (przyszły finalista mistrzostw Polski), Karnowskiego i Kazimierza Wyrwicza z Bydgoszczy, Feliksa Chybickiego (III miejsce w mistrzostwach Pomorza 1938), Wacława Nowackiego i Ziółkowskiego z Inowrocławia. Kobiety reprezentowała Wera Obermullerowa z Torunia (brązowa medalistka mistrzostw Polski kobiet 1937)
          Z Pomorzem byli także okresowo związani znani polscy szachiści: Mieczysław Najdorf (polski olimpijczyk, czołowy szachista świata w latach 50 XX wieku), Regina Gerlecka (wicemistrzyni świata 1935 i mistrzyni Polski 1935, 1937), Antoni Wojciechowski (czołowy szachista Polski z końca lat 30 XX wieku), Kazimierz Grabowski (problemista polski), Mikołaj Tomaszewicz (pierwszy mistrz Polski w szachach korespondencyjnych – 1936), Sergiusza Czerniakow (późniejszy wicemistrz Polski w szachach korespondencyjnych, finalista mistrzostw Polski, brązowy medalista mistrzostw Pomorza 1939, mistrz Bydgoszczy 1939), Bolesław Rożański (szachista wielkopolski, mistrz Torunia 1935, 1937), Alfred Czarnota (szachista wielkopolski), Zygmunt Knappeis (szachista lwowski) i Bolesław Mikiewicz (szachista krakowski).

Uczestnicy meczu Wielkopolska – Pomorze z 1939 roku
Występy szachistów na arenie ogólnopolskiej
          Do czasu rozpoczęcia II wojny światowej szachiści pomorscy uczestniczyli jedynie pięciokrotnie w rozgrywkach na szczeblu ogólnopolskim. W 1937 roku Wera Obermullerowa z Torunia została brązową medalistką mistrzostw Polski kobiet. Zespół Pomorza zajął VI miejsce w II drużynowych mistrzostwach Polski w 1934 roku. W turnieju eliminacyjnym do mistrzostw Polski w 1938 roku wystartowali: Kazimierz Woźniak (VIII miejsce) i Kazimierz Badylak (XII miejsce).
Mistrzostwa Pomorza
W latach 1938-1939 odbyły się dwa turnieje o szachowe mistrzostwo Pomorza. I Mistrzostwa Pomorza w 1938 roku, odbyły się w Toruniu. I miejsce zajął Kazimierz Badylak przed Kazimierzem Woźniakiem i Feliksem Chybickim.
Uczestnicy i organizatorzy I Mistrzostw Pomorza rozgrywanych w Toruniu
Siedzą od lewej: Pałkowski, Józef Szwiec – właściciel kawiarnii „Pomorzanka”, Klemens Kulla – prezes POZS, Mikołaj Tomaszewicz – wiceprezes POZS, Kazimierz Woźniak, Franciszek Konarkowski – sędzia. Stoją od lewej: Adam Borchardt, Karnowski, Piątkowski – sędzia, Kazimierz Badylak, Hendrykowski, Wacław Nowacki, Feliks Chybicki, , Sperski, M. Granowski, W. Sieradzan, Czesław Ziółkowski
Plakat informujący o turnieju o mistrzostwo Pomorza z 1938 roku
          II Mistrzostwa Pomorza rozegrano w Inowrocławiu w 1939 roku. Do turnieju zaproszono Teodora Regedzińskiego (polski olimpijczyk, finalista mistrzostw Polski), który wystąpił po za konkursem. I miejsce w zawodach zajął Teodor Regedziński, mistrzem Pomorza został M. Granowski, II miejsce wywalczył Sergiusz Czerniakow, a III miejscezdobył Kazimierz Badylak.
Uczestnicy i organizatorzy II Mistrzostw Pomorza rozgrywanych w Inowrocławiu
Siedzą od lewej: M. Granowski, Klemens Kulla – prezes POZS, Teodor Regedziński, Mirosławski, Franciszek Konarkowski. Stoją od lewej: Prussak, Kazimierz Badylak, Sergiusz Czerniakow, Leon Nowacki, Kazimierz Wyrwicz, Wacław Nowacki, W. Sieradzan, Feliks Chybicki, Kazimierz Żurek, Mackiewicz, Nichowski
          W latach 1933-1936 rozgrywano cykl turniejów o drużynowe mistrzostwo Wielkopolski i Pomorza. W 1933 roku I miejsce zajęła ekipa Poznania, w 1934 roku zwyciężyło Gniezno, w 1935 roku Toruń i w 1936 roku ponownie Poznań. W 1939 roku odbył się jedyny w przedwojennej Polsce drużynowy turniej o mistrzostwo Pomorza. I miejsce zajął Inowrocławski Klub Szachistów, II miejsce zdobyła drużyna Toruńskiego Klubu Szachistów, a III miejsce ekipa Sekcji Szachowej Pocztowego Przysposobienia Wojskowego z Bydgoszczy.
Konsekwentny rozwój życia szachowego w odrodzonej Polsce przerwała ofensywa hitlerowska we wrześniu 1939 roku.
Opracował: Piotr Szybowicz


X